Şahsiyetli olmak, işte bu iki uçurumun tam ortasında, sırat-ı müstakim üzere bir duruş ahlakı geliştirmektir. Kendi sınırlarını bilmek, başkasının hududuna hürmet etmekle başlar. Zira kendi hukukunu koruyamayanın başkasına adaletle muamele etmesi ham bir hayalden ibarettir.

Benim zihnim makroekonomik dengeler, jeopolitik stratejiler ve memleketin bu darboğazdan nasıl kurtulacağı gibi mühim meselelerle -sahne arkasında- meşgulken, kalkıp bir fatura kuyruğunda vakit mi kaybedecektim?

Bir insan, hepimize söylüyorum, çölde yürürken; o boşlukta, o hiçlikte, kum ve güneşin olduğu bir yerde yürürken nasıl oluyor da koca bir şehri zincire takıp çekmeye çalışıyor?

Öfkenin atına binmezler. Sıkılı yumruklarla dolaşmazlar. Kendi kanaatlerini başkalarına dikte etme heveslerine tenezzül etmedikleri gibi bunları bir yaptırım boyutuna da taşımazlar.

Eğer sende güzel ahlak yolunda menzile ulaşmak istiyorsan aktif seven, merhameti ve şefkati eylemli olarak gösteren, güzelliklere açılan has bahçelere erdemle yürüyen bir muhabbetin sahiplerinde olmalısın.  

Kendisi evrenin adeta sabah metrobüsünü kaçırmamak için koşturan memur kılıklı kâtibidir. İşte bu hızlı ve öfkeli kâtibin yeryüzündeki izdüşümü niteliğinde bazı insanlar vardır ki; onlar tam anlamıyla düşler ülkesinin o sağı solu belirsiz, nev-i şahsına münhasır "gelgit akıllı" sakinleridir.

Budist rahipleri bile tapınağa ulaşmak için tırmandıkları yolda sadece sayısız basamaklar beklemiyor artık. Ne yana baksalar; yanıp sönen ışıklar, gözlerinin önüne ard arda perde gibi inen rengarenk pencerecikler ve kulaklarından girip zihinleri allak bullak ederek âdetâ düşünceleri uyuşturan bir hengâme. Bir adım ötesini dahî arzulayan herkesin başına belâdır bu durumlar. 

Kendi yönelimlerini, zevklerini öncelemekten uzak durarak Rabbimizin bizim için öngördüğü ve vahyi ile bildirdiği umdeleri esas alırlar.

Anlamıyorum diye anlamazsın. Her olayı bu kadar kişisel algılarsan hadiseleri de şahsına yapılmış saldırı gibi algılarsın. Sonra üzüm yiyecekken ne ara bağcının tepesine çıkıp kafasını ezip, “Bundan niye şarap olmuyor?” diyoruz.

Sosyolojik hâdiseleri okumak gerekir. Yüce kitabımız Kur’an-ı Kerim Nebi kıssalarıyla bize bunu vermektedir. Resuller ve gönderildikleri kavimlerin vahye karşı tutumları sosyolojik analizler gerektirmektedir ki, buna sosyolojik okumalar denilebilir.